Spiritualiteit in palliatieve zorgTerug naar alle onderzoek rond Kwaliteit »

Onderzoekers

  • Mieke Vermandere
  • Franca Warmenhoven
  • Jo Lisaerde

Supervisor/Promotor

    Bert Aertgeerts en Jan De Lepeleire

Abstract

De kunst van het sterven… en van het praten met uw arts

Te horen krijgen dat je ongeneeslijk ziek bent roept heel wat vragen op: “Waarom ik?”, “Hoe lang nog?”, “Wat zal er met mijn kinderen gebeuren als ik er niet meer ben?” zijn slechts enkele voorbeelden. Naarmate de ziekte vordert komen er steeds meer relaties in het gedrang: op het werk, in de vriendenkring, of thuis. De zorg voor de betekenisvolle relaties van een zieke wordt in de internationale medische literatuur ook wel spirituele zorg genoemd. Mieke Vermandere maakte haar proefschrift over de rol van de huisarts en de thuisverpleegkundige in spirituele zorg aan het levenseinde.

De meeste huisartsen zien wel degelijk het belang in van de spirituele dimensie van zorg. Deze relaties beïnvloeden namelijk de medische beslissingen. Zo kan een patiënt ervoor kiezen om een behandeling met weinig slaagkans en veel nevenwerkingen toch verder te zetten om vb. de geboorte van een kleinkind nog te kunnen meemaken. De meeste huisartsen en verpleegkundigen voelen zich echter onvoldoende opgeleid om gesprekken te voeren over de spirituele noden en krachtbronnen van hun patiënten.

Er bestaan verschillende instrumenten om zorgverleners te helpen praten over spiritualiteit. Uit dit doctoraatsonderzoek blijkt dat zowel het FICA instrument (ontwikkeld in de USA door Christina Puchalski) als het Ars Moriendi Model (ontwikkeld in Nederland door Carlo Leget) bruikbaar zijn in palliatieve thuiszorg, op voorwaarde dat ze op een spontane manier gebruikt worden en aangepast worden aan de individuele patiënt. Zorgverleners krijgen door het bespreken van de verschillende thema’s van het Ars Moriendi Model meer inzicht in de context en het levensverhaal van hun patiënten. Dit inzicht zorgt ervoor dat ze zich beter in staat voelen om persoonsgerichte zorg te bieden.

Opmerkelijk is dat de meeste patiënten verwachten dat het medisch team aandacht besteedt aan de spirituele dimensie van zorg, maar dat artsen en verpleegkundigen vaak het initiatief van de patiënt afwachten om dit onderwerp aan te snijden. De uitdaging voor de toekomst zal dus zijn om patiënten aan te moedigen om over hun betekenisvolle relaties te praten met hun behandelende arts, en om artsen en verpleegkundigen beter op te leiden in de spirituele dimensie van zorg.

Een volledig beeld krijgen van de patiënt en zijn relaties, zijn normen en waarden, zijn levensbeschouwelijk kader en zijn levensverhaal is immers niet alleen van belang bij het opstellen van een persoonsgericht zorgplan, maar is ook een noodzakelijke voorwaarde bij het bespreken van beslissingen rond het levenseinde, en niet in het minst bij het uitklaren van de vraag naar euthanasie of palliatieve sedatie.

Referentie:

Vermandere M. Spirituality at the end of life: art or science? Leuven: Acco; 2014.

ISBN 9789075828290

Referenties

Vermandere M, Bertheloot K, Buyse H, Deraeve P, De Roover S, Strubbe L, Van Immerseel I, Vermandere S, Voss M, Aertgeerts B. Implementation of the ars moriendimodel in palliative home care: a pilot study. Prog Palliat Care2013;21(5):278-85.

Vermandere M, De Lepeleire J, Van Mechelen W, Warmenhoven F, Thoonsen B, Aertgeerts B. Spirituality in palliative care: a framework for the clinician. Support Care Cancer 2013;21(4):1061-9.

Vermandere M, De Lepeleire J, Van Mechelen W, Warmenhoven F, Thoonsen B, Aertgeerts B. Outcome measures of spiritual care in palliative home care: a qualitative study. Am J Hosp Palliat Med2013;30(5):437-44.

Vermandere M, De Lepeleire J, Van Mechelen W, Lisaerde J, Aertgeerts B. Spirituele zorg aan het levenseinde. Tijdschr Geneesk 2013;69(11):535-8.

Vermandere M, De Lepeleire J, Smeets L, Hannes K, Van Mechelen W, Warmenhoven F, van Rijswijk E, Aertgeerts B. Spiritualiteit in de huisartsenpraktijk. Een kwalitatieve onderzoekssynthese. Huisarts Nu 2013;42:119-22.

Vermandere M, De Lepeleire J, Aertgeerts B. Werk aan de winkel. Pallium 2013;2:24-5.

Vermandere M. Welke factoren beïnvloeden de kwaliteit van het levenseinde? Minerva 2013;12(6):1133-42.

Vermandere M, De Lepeleire J, Van Mechelen W, Warmenhoven F, Thoonsen B, Aertgeerts B. Spiritualiteit in palliatieve thuiszorg: handvatten voor de dagelijkse praktijk. NVTPZ 2013 [accepted]

Vermandere M, Choi Y-N, De Brabandere H, Decouttere R, De Meyere E, Gheysens E, Nickmans B, Schoutteten M, Seghers L, Truijens J, Vandenberghe S, Van de Wiele S, Van Oevelen L-A, Aertgeerts B. General practitioners’ views concerning spirituality and the use of the FICA tool in palliative care in Flanders. Br J Gen Pract2012;62(603):718-25.

Vermandere M, Decloedt P, De Lepeleire J. Zorgdiagnose bij thuiswonende, dementerende patiënten. Tijdschr Gerontol Geriat2012;43(1):25-32.

Vermandere M, De Lepeleire J, Smeets L, Hannes K, Van Mechelen W, Warmenhoven F, van Rijswijk E, Aertgeerts B. Spirituality in general practice. A qualitative evidence synthesis. Br J Gen Pract2011;61(592):749-60.

Publications as co-author:

Selman L, Young T, Vermandere M, Stirling I, Leget C. Research priorities in spiritual care: an international survey of palliative care researchers and clinicians. J Pain Sympt Manage 2013 [accepted]

Van Mechelen W, Aertgeerts B, De Ceulaer K, Thoonsen B, Vermandere M, Warmenhoven F, van Rijswijk E, De Lepeleire J. Defining the palliative patient: a systematic review. Palliat Med2013;27(3):197-208.

Van Mechelen W, Aertgeerts B, Vermandere M, Lisaerde J, De Lepeleire J. Identificatie van een palliatieve patiënt. Tijdschr Geneesk 2013;69(11):543-9.

De Lepeleire J, Gorissen H, Vermandere M, Schoenmakers B. Tijdige diagnose van dementie in de huisartspraktijk. Bijblijven2009;25(8).

Contact

Mieke.Vermandere@
med.kuleuven.be

Financiering

Leerstoel Constant Van de Wiel